PARA POLİTİKASI

13 Haziran 2018
0 Yorum Yapıldı Yorum Yaz
PARA POLİTİKASI

 

PARA POLİTİKASI

Para politikası; ekonomik büyüme, istihdam artışı ve fiyat istikrarı gibi hedeflere ulaşabilmek için paranın elde edilebilirliğini ve maliyetini etkilemeye yönelik olarak alınan kararları ifade etmektedir. Uygulanmasından sorumlu kuruluşlar merkez bankalarıdır. Ülkemizde merkez bankasının temel amacının fiyat istikrarını sağlamak olduğu TCMB Kanunu ile hükme bağlanmıştır.

Enflasyon hedefleri

Para politikalarının yönetimi konusunda, enflasyon hedeflerine ulaşmak çok önemli bir unsurdur. Bu amacı gerçekleştirmek için Merkez Bankası, politika faizleri ve diğer para politikası araçlarını kullanarak toplam talep ve enflasyon beklentilerini yönetir.

Enflasyon hedeflemesi rejiminde Merkez Bankasının yayımladığı enflasyon tahminleri de enflasyon beklentilerini yönlendirmek açısından önemli bir araçtır. Merkez Bankasının enflasyon tahminleri; ocak, nisan, temmuz ve ekim aylarında yayınlanan Enflasyon Raporu ile açıklanmaktadır.

 

Politika faizleri 

Türkiye’de politika faizlerine dair kararlar; tarihi önceden belli olan toplantılarda, Para Politikası Kurulu tarafından alınır.
Para Politikası Kurulunun aldığı kararlar, toplantının yapıldığı gün saat 14.00’te;  Kurulun yaptığı değerlendirmeleri içeren toplantı özeti ise 5 iş günü içerisinde kamuoyuna açıklanmaktadır.

Para Politikası Amaçları, Para Politikası Araçları

Para politikası ekonomik konjonktüre göre, para arzına müdahale ile uygulanabileceği gibi paranın tedavül hızının denetimiyle de uygulanabilir. Para politikası yardımı ile milli gelir, fiyatlar genel düzeyi ve istihdam hacminin olumlu yönde etkilenmesi amaçlanır. Esas amaç milli geliri arttırmak, işsizliği azaltmak ve fiyat istikrarını sağlamaktır. Ama bu ana amaçlar yanında ara amaçlar da mevcuttur. Araç olarak faiz oranı üzerinde de durulur. Ekonominin bütünü yanında, selektif önlemlerle, kimi bölge ya da sektörlere yönelik amaçlar da saptanabilir.

Para Politikası Nedir?

Para politikası, merkez bankasının ya da para otoritesinin, ekonomiye, para arzı yönetimi ya da döviz piyasası işlemlerini kullanmak yoluyla yön vermesidir.

Merkez Bankası, fiyat istikrarını ve ekonomik istikrarı sağlamayı amaçlar.

Para politikasını açıklarken, genişletici ve daraltıcı para politika kavramlarına da değinmeliyiz. Genişletici para politikası para arzının artırılması anlamına gelir. Ekonomi durgunken bu yönteme başvurulur. Daraltıcı para politikası ise para arzının azaltılması demektir. Enflasyonun yüksek olduğu durumlarda Merkez Bankası piyasaya bu yöntemle müdahale eder.

 

Para Politikası Araçları

Ana ilke olarak, para politikası para arzını, ekonomik ihtiyacına göre belirlemeye yöneliktir. Gerek kağıt para ve gerekse ticari bankaların yarattığı kaydi para miktarı aşağıda açıklayacağımız araçlar yardımı ile düzenlenir.

Açık Piyasa İşlemleri

Günümüz Merkez Bankacılığı tarafından en yaygın şekilde kullanılan en önemli para politikası aracıdır. Bunlar kamu kesimine ait menkul kıymetlerdir. Merkez Bankasının alıp satma yetkisi vardır.

Para arzını istediği düzeyde tutabilmek için, Merkez Bankasının kullandığı en önemli vasıta açık piyasa işlemleridir. Bu amaçla Merkez Bankası devlet tahvillerinin alım ve satımını yapar.

Merkez Bankası bankalardan tahvil satın alırsa, banka rezervleri yükselir ve onlar da kredileri artıracaklarından, para arzı yükselir. Bu araçla Merkez Bankası, ticari bankaların kaynaklarını denetim altında tutar. Merkez Bankası genişletici politika ile bankalardan tahvil alır. Bunun sonucunda bankanın likiditesi artar, bankaların verdiği kredi miktarı artar ve yatırım, harcama artar.

STERİLİZASYON ( Steril edilmiş müdahale ):

MB nin döviz kuruna müdahale etmek için döviz alımı satımı sonrasında piyasada oluşan TL kıtlığını ve fazlalığını APİ alım satımı yaparak ortadan kaldırması politikasıdır à yani döviz alım satımı ile APİ nin birlikte uygulanarak piyasanın dengelenmesidir.

Döviz alım satımlarının parasal taban üzerindeki etkilerinin açık piyasa işlemi ile dengelendiği, parasal tabanın ve döviz kurunun değişmediği bir uygulamadır.

Merkez bankası; menkul kıymet portföyünde değişiklik yaparak, bankaların rezervleri ve parasal taban üzerinde güçlü bir kontrol olanağına sahiptir.

Faiz Oranları

Merkez Bankası faiz oranları ile de piyasaya müdahale edebilir. Geç likidite penceresi, gecelik borç verme ve gecelik borç alma faizleri bu yöntemlerden bazılarıdır.

Döviz İşlemleri

Merkez Bankası ulusal para ile yabancı paralar arasındaki oranı yani pariteyi belirler. Bu amaçla Merkez Bankası esnek kur sisteminde zaman zaman serbest piyasaya müdahale ederek döviz alır ve döviz satar. Merkez Bankası döviz sattığında döviz kuru düşerken, piyasadaki para miktarı azalır. Döviz satın aldığında ise, para arzı artarken döviz kuru yükselir.

 

Reeskont Oranları

Gerçek ve tüzel kişiler ellerindeki vadesi gelmemiş senetleri bankalara iskonto ettirirler. Bankalar da bu senetleri Merkez Bankasına iskonto ederler. Merkez Bankasının bu işlerine reeskont, bu işlem sırasında uygulanan faiz oranına reeskont oranı denir.

Reeskont Oranlarının Tespiti

 

Gerçek ve tüzel kişiler alacak senetlerini ticari bankalara iskonto ettirerek, kredi alırlar. Bankalar da bu alacaklarını Merkez Bankası nezdinde yeniden iskonto ettirerek verdikleri kredilere kaynak bulurlar. Bu işlem, para arzının yükselmesine neden olur. Böyle bir uygulamanın ilk etkisi para miktarı üzerindedir.

 

Merkez Bankası ticari bankalara bu yolla açtığı kredilerin faizini kendisi belirlediğinden, piyasa faiz oranını da büyük ölçüde belirlemiş olur. Özellikle reeskont oranları, kısa vadeli faiz oranlarını belirlemede başarılıdır.

Ticari bankalar Merkez Bankasına ödedikleri faiz oranına, çeşitli komisyon, risk ve kar payını ilave ederek bulduğu meblağı müşterisine yansıtır. Reeskont politikasıyla Merkez Bankası hem para arzı hem de faiz oranını etkiler.

 

SONUÇ: bir ekonomide deflasyonist eğilim varsa, toplam talebin artırılması bunun için de genişletici para politikası uygulanır. Reeskont politikası çerçevesinde reeskont oranı düşürülür.

Tersine durumda yani ekonomide enflasyonist eğilimler varsa, toplam talebin daraltılması yani kısılması gerekir, sıkı para politikası tedbirleri alınır. Bu çerçevede reeskont oranı yükseltilir.

 

Zorunlu Karşılık Oranları

Bankalar, sermayelerinin bir kısmını Merkez Bankası bünyesinde tutmak zorundadır. Bu miktara zorunlu karşılık oranı denir. Bu oran yükselirse bankaların likiditeleri azalır ve sağlanan kredi miktarı düşer. Aksi durumda ise genişletici para politikası etkileri görülür.

Rezerv (Karşılık) Oranını Tespiti

Mevduat sahiplerine güvence sağlam ve mali kesimde panikleri önlemek amacıyla, Merkez Bankası ticari bankalara mevduatlarının belli oranında bir rezerv tutmalarını zorunlu kılar. Bu oranlar banka kesiminde likidite durumlarının yükselmesini veya düşmesini belirler.

Rezerv oranları düşerse likidite azalır, aksi durumda likidite artar. Kaydi parayı incelerken gördüğümüz gibi, bu rezerv oranları kaydi para miktarını belirleyen faktörlerden biridir. Rezerv oranı düştükçe kaydi para üretimi artacaktır.

SONUÇ: ekonomide deflasyonist eğilim varsa, toplam talebin genişletilmesi gerekir, bunun için de sıkı para politikası çerçevesinde zorunlu karşılık oranı düşürülür.

Tam tersi; enflasyonist eğilim varsa; toplam talebin daraltılması ( kısılması ) gerekir, bunun için de sıkı para politikası çerçevesinde zorunlu karşılık oranı yükseltilir.

 

Döviz İşlemleri

 

Merkez Bankası ulusal para ile yabancı paralar arasındaki oranı yani pariteyi belirler. Bu amaçla Merkez Bankası esnek kur sisteminde zaman zaman serbest piyasaya müdahale ederek döviz alır ve döviz satar. Merkez Bankası döviz sattığında döviz kuru düşerken, piyasadaki para miktarı azalır. Döviz satın aldığında ise, para arzı artarken döviz kuru yükselir.

Kredi Tavanı

Ekonomik kredi miktarı sınırlandırılmak istendiğinde, bankaların belli düzeyin üstünde kredi açmaları yasaklayabilir. Böyle bir uygulama, kaydi para arzını sınırlamada etkin bir yöntemdir.

 

Selektif Kredi Denetimleri

Merkez Bankası’ nın ekonomiye dinamizm kazandıran sektörlere, alanlara veya bölgelere farklı vade ve faiz oranları uygulamasıdır, desteklemesidir. MB nın farklı iskonto oranları uygulayabildiği için bu politika  farklılaştırılmış iskonto oranı olarak da adlandırılır. Desteklenen veya bölgelere düşük faizli, kredi politikası uygulanır. Bu alandaki talep canlandırılır.

Özel denetim ya da selektif kredi politikası, belli mali kuruluşlarca uygulanırlar ve belli amaçlara yöneliktir. Seçici olan bu uygulama, belli kuruluşların belli kredileri yönlendirmesini amaçlar. Selektif kredi uygulaması ile kimi faaliyetler özendirilir ve kimi faaliyetler frenlenmek istenir. Örneğin Türkiye’de turizm sektörünün gelişmesine katkı sağlam için bu sektöre uzun vadeli ve ucuz kredi sağlanabilir.

 

KAYNAK: para politikası ders notlarımdan ve konu ile ilgili makalelerden özetler

 

FATMA ACAR ÜNLÜ  11.06.18

Anahtar Kelime:
YORUMLAR Bu Yazıya Henüz Yorum Yapılmadı.. Belki İlk Yorumu Sen Yapmalısın..

SOSYAL MEDYA BİZİ TAKİP EDİN

HTML Snippets Powered By : XYZScripts.com